พจนานุกรมไทยฉบับราชบัณฑิตสถาน พ.ศ.๒๔๙๓ระบุ..พรรณไม้ที่ขึ้นลอยอยู่ในน้ำโดยอาศัยก้านใบเป็นทุ่นในทำนองผักตบชวา,ฝักสีดำๆมีสองเขา บางชนิดทู่ บางชนิดแหลมออกข้างละเขา ชี้ไปตรงกันข้าม เนื้อในขาวมีรสหวานมัน (Tropa bicornis);อีกชนิดหนึ่งขึ้นลอยอยู่ตามหนองบึงฝักขนาดย่อม มีสี่เขา(Tropa nathan).
พจนานุกรมฉบับ หมอแม็คฟาแลนด์กล่าวว่า.กะจับ,กระจับ(ต้น). มีชื่อพฤษศาสตร์ว่าTrapa bispinosa;Trapa boconis อยู่ในตระกูลOnagraceae เกาลัดน้ำ พืชลอยน้ำตื้นๆที่พบทั่วไปตามชายฝั่งทางน้ำไหลและแม่น้ำ ผลจะถูกเก็บมารับประทานจากชาวบ้านที่ยากจน ผลสีน้ำตาลถึงดำจะแข็งมีเขาสองเขา คล้ายหัววัวกระทิงเนื้อในมีรสชาติอร่อยแกะปลอกออกมารับประทานได้สดๆ
กระจับ” พืชน้ำโบราณของไทย เกี่ยวข้องโดยตรงกับ “กระจับนักมวย” โดยอุปกรณ์ป้องกันตัวของนักมวยนั้นมีที่มาจากความพยายามเลียนแบบรูปทรงที่โค้งมนและแข็งแกร่งของฝักกระจับในธรรมชาตินั่นเอง
ในอดีตผลของต้นกระจับถูกเรียกว่า “กระจับเขาควาย” หรือ “กระจับเขาทุย” ด้วยหน้าตาที่เป็นเอกลักษณ์และผูกพันกับวิถีชีวิตคนไทยริมน้ำมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์
ความเกี่ยวโยงระหว่าง ‘ต้นกระจับ’ กับ ‘กระจับนักมวย’
คำว่า “กระจับ” ในวงการมวยไม่ได้เป็นแค่ความบังเอิญทางภาษา แต่เกิดจากภูมิปัญญาชาวบ้านในอดีต:
- เลียนแบบรูปทรง: ฝักของต้นกระจับที่แก่จัดจะมีเปลือกแข็งหนาสีดำ มีลักษณะโค้งมนตรงกลางและมีส่วนปลายแหลมงอสองข้างคล้ายเขาควายหรือหน้าควาย รูปทรงโค้งเป็นกระเปาะนี้สามารถครอบปกป้องจุดบอบบางได้พอดี
- วัสดุดั้งเดิมในอดีต: ในอดีตก่อนที่จะมีกระจับเหล็กหรือพลาสติกบุหนังแบบ มีเรื่องเล่ากันว่านักมวยคาดเชือกหรือชาวบ้านโบราณเคยนำเอาเปลือกผลกระจับขนาดใหญ่ที่แกะเนื้อกินแล้วและมีความแข็งมาก มาเจาะรูร้อยเชือกเพื่อใช้เป็นอุปกรณ์ครอบป้องกันอวัยวะเพศและถุงอัณฑะจากการกระแทกเวลาต่อสู้ ชื่อนี้จึงถูกเรียกสืบต่อมาจนถึงปัจจุบันแม้จะเปลี่ยนวัสดุไปแล้วก็ตาม
เรื่องราวของต้นกระจับในวิถีชีวิต วัฒนธรรม และสังคมไทย
ต้นกระจับมีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์และสังคมไทยหลายแง่มุม ดังนี้:
- หลักฐานทางโบราณคดีที่เก่าแก่
จากงานวิจัยด้าน ประวัติพรรณพืชทางศิลปวัฒนธรรมไทย พบว่า “กระจับ” เป็นหนึ่งในพืชสมัยหินกลาง ที่มนุษย์ในดินแดนไทยใช้ประโยชน์เป็นอาหารมาอย่างยาวนานเคียงคู่กับพืชโบราณชนิดอื่น ๆ เช่น แตงร้าน น้ำเต้า และมะกอก - อู่ข้าวอู่น้ำและอาหารพื้นบ้านในอดีต
สังคมไทยเป็นสังคมเกษตรกรรมริมน้ำ ต้นกระจับมักขึ้นตามหนอง บึง หรือแหล่งน้ำนิ่งทั่วไป ในสมัยก่อน ผลกระจับต้มสุกเป็นของกินเล่นยอดนิยมที่หาทานง่าย รสชาติหวานมันคล้ายเกาลัด และมีแป้งสูงให้พลังงานได้ดี ปัจจุบันแหล่งปลูกกระจับโบราณที่มีชื่อเสียงและสืบทอดกันมาเกือบ 200 ปี คือที่ อำเภอศรีประจันต์ จังหวัดสุพรรณบุรี ซึ่งชาวบ้านยังคงรักษาวิถีการปลูกและนำมาทำอาหารทั้งคาวและหวาน - ภูมิปัญญาด้านสมุนไพรไทย
ในตำรายาไทยโบราณ เนื้อในและเปลือกของกระจับมีสรรพคุณทางยามากมาย:
- เนื้อกระจับ: มีฤทธิ์เย็น ช่วยดับกระหาย คลายร้อน ละลายเสมหะ บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย และนิยมใช้เป็นยาบำรุงครรภ์ของสตรี
- เปลือกฝัก: คนโบราณมักนำมาต้มน้ำดื่มเพื่อใช้แก้อาการปวดท้องและท้องเสีย
ใส่ความเห็น